Son dönemde okullarda akran zorbalığı, fiziksel şiddet ve öğretmenlere yönelik saldırıların tırmanışa geçmesi, toplum olarak hepimizi derinden sarsan bir gerçeklikle karşı karşıya bıraktı. Eğitim yuvalarında yaşanan bu olaylar sadece asayiş tedbirleriyle çözülebilecek kadar yalın bir durum değildir. Bu kriz, çok katmanlı bir pedagojik dönüşümü, dijitalleşen dünyanın getirdiği psikolojik tehlikeleri ve derin toplumsal dinamikleri masaya yatırmamızı zorunlu kılıyor.
Pedagojik Boyut: Sınırların ve Değerlerin Aşınması
Eğitim bilimsel açıdan bakıldığında, okul ortamındaki şiddet bir sonuçtur. Temel neden, çocuklara sınırların, empati duygusunun ve öfke kontrolünün erken yaşlarda kazandırılamamış olmasıdır.
- Model Davranış Eksikliği: Pedagoji, çocuğun çevresindeki yetişkinleri ve toplumsal figürleri taklit ederek büyüdüğünü söyler. Toplumun genelinde yükselen agresyon ve kutuplaşma, çocukların dünyasına doğrudan bir sorun çözme yöntemi olarak yansımaktadır.
- Eğitimin Akademik Başarıya Sıkışması: Okulların sadece sınav başarısına odaklanan birer yarış pistine dönüştürülmesi, çocukların duygusal ve sosyal gelişimini arka plana itmiştir. Değerler eğitiminin, empatinin ve sanatsal/sportif deşarj alanlarının yetersizliği, biriken ergenlik enerjisinin yıkıcı sarsıntılara dönüşmesine zemin hazırlamaktadır.
Psikolojik Boyut: “Psikolojik Bulaş” Tehlikesi ve Medya Sorumsuzluğu
Bu olayların en ürkütücü yönlerinden biri, bir okulda yaşanan şiddet eyleminin kısa süre sonra bir başka okulda benzer biçimde tekrarlanmasıdır. Psikoloji biliminde buna “psikolojik bulaş” (behavioral contagion) adı verilir. İnsan psikolojisi, özellikle de kimlik arayışındaki ve aidiyet ihtiyacı hisseden ergen yapısı, gördüğü dramatik ve dikkat çekici davranışları kopyalamaya eğilimlidir. Şiddet uygulayan bir gencin “güçlü”, “fark edilen” veya “korkulan” bir figür olarak algılanması, akranları arasında gizli bir hayranlık veya taklit etme arzusu uyandırabilir.
Bu bulaş riskinin en büyük yakıtı ise şiddet anlarının medyada ve sosyal medya platformlarında sansürsüz, pikselsiz ve tüm çıplaklığıyla yayımlanmasıdır. Şiddet videolarının milyonlarca kez izlenmesi, hem uygulayan kişiye çarpık bir popülarite kazandırmakta hem de izleyen çocuklarda şiddete karşı bir “duyarsızlaşma” yaratmaktadır. Geleneksel medyanın reyting, dijital medyanın ise etkileşim uğruna bu videoları dramatik müziklerle, detaylı grafiklerle adeta bir film sahnesi gibi sunması kabul edilemez. Bu yayıncılık anlayışı, potansiyel faillere yöntem öğretmekte ve içindeki agresyonu açığa çıkarmak isteyen gençlere adeta rehberlik etmektedir.
Sosyolojik Boyut: Toplumsal Çürümenin Sınıflara Yansıması
Okul, içinde bulunduğu toplumun mikro bir laboratuvarıdır; sokakta, trafikte, Meclis’te, dizilerde ve dijital dünyada üretilen toplumsal cinnet, en nihayetinde okul koridorlarına süzülmektedir.
- Sosyal Çözülme ve Cezasızlık Algısı: Toplumsal düzeyde adalet duygusunun zedelenmesi ve “güçlü olanın haklı olduğu” yönündeki çarpık algı, çocukların dünyasında karşılık bulmaktadır. Hukukun ve toplumsal kuralların caydırıcılığına olan inanç zayıfladıkça, gençler sorunlarını kurumsal mekanizmalarla değil, kendi kaba kuvvetleriyle çözme eğilimine girmektedir.
- Dijital Getgolaşma ve Ortak Değerlerin Kaybı: Sosyal medyanın yarattığı yankı odaları, gençleri mahalle, aile veya okul gibi geleneksel bağlardan kopararak dijital alt kültürlerin (şiddet, siber zorbalık ve çeteleşme övgüsü yapan grupların) içine itmektedir. Toplumsal dayanışma ve mahalle kültürünün yerini alan bu bireyselci ve tüketim odaklı dijital getgolaşma, gençliği yalnızlaştırırken şiddeti de bir statü kazanma aracı haline getirmektedir.
Sosyolojik Çözüm Önerileri: Toplumsal Çürümeye Karşı Kamusal Politikalar
Okul koridorlarına kadar sızan bu erozyonu durdurmak, ancak bireysel sınırları aşan, bütüncül ve radikal kamusal politikalarla mümkündür:
- Medya ve Dijital Platformlara Sıkı Denetim: Ticari kaygılarla şiddeti körükleyen, suçu ve suçluyu öven geleneksel medya yapımları ile dijital platform içeriklerine yönelik yaptırımlar artırılmalıdır. RTÜK ve BTK iş birliğiyle, akran zorbalığı ile çeteleşmeyi meşrulaştıran algoritmalara müdahale edilmeli; adli makamlarca yürütülen soruşturmaların gizliliğini ihlal eden sansürsüz dijital yayıncılığa idari ve hukuki cezalar tavizsiz uygulanmalıdır.
- Cezasızlık Algısının Yıkılması: Gençlerin kurallara ve hukuka bağlı kalmasını sağlamanın ilk yolu, toplumdaki “güçlü olanın cezasız kaldığı” algısını yok etmektir. Kamu düzenini bozan, şiddete başvuran her bireyin sosyo-ekonomik statüsüne bakılmaksızın hukuk önünde hızlı ve caydırıcı cezalar alması sağlanmalı; adalet mekanizmasına olan kamusal güven tesis edilmelidir.
- “Güvenli Mahalle” Ağlarının Kurulması: Büyük şehirlerdeki çarpık kentleşme ve yalnızlaşmanın önüne geçmek adına mahalle bazlı sosyal projeler üretilmelidir. Yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşları öncülüğünde; çocukların ve gençlerin okul dışı zamanlarda ücretsiz olarak faydalanabileceği, dijital gettolardan uzaklaşarak sosyalleşebileceği kültür, sanat ve spor merkezlerinin sayısı artırılmalıdır.
- Sosyal Uyum ve Aile Destek Politikaları: Şiddet eğiliminin yüksek olduğu, sosyo-ekonomik açıdan dezavantajlı veya göç alan bölgelerdeki aileler için devlet eliyle psikososyal destek programları zorunlu hale getirilmelidir. Ebeveynlerin çocuk gelişimi, dijital okuryazarlık ve öfke kontrolü gibi konularda eğitilmesi amacıyla yaygın eğitim ağları daha aktif sahaya indirilmelidir.
- Eğitimde Fırsat Eşitliği: Okullar arasındaki nitelik ve imkan farkları azaltılarak, her çocuğun eşit şartlarda sosyal ve kültürel gelişime ulaşması güvence altına alınmalıdır. Okullarda sadece akademik başarıyı değil, toplumsal sorumluluğu, dayanışmayı ve sivil katılımı ödüllendiren yeni bir başarı kriteri sistemi ulusal eğitim politikası haline getirilmelidir.
Son Söz
Eğitim, bir çocuğun zihnine bilgi yüklemek değil; ona kendi gücünü ve öfkesini yönetebilecek bir vicdan inşa etmektir. Sınıfları sarmalayan şiddeti durdurmanın yolu, çocukların ellerindeki dijital ekranları karartmaktan ziyade, ruhlarında bir başkasının acısını hissedebilecekleri empati ışığını yakmaktan geçer. Unutmayalım ki, ailelerin ve toplumun öğretemediği şefkati, ekranların sansürsüz vahşeti doldurur; ve bir toplumun geleceği evlerde ve sıralar arasında filizlenen merhametle kurtulur.
Yazar Notu: Bu yazı ,kişisel görüş ve değerlendirmelerimi yansıtmaktadır. Herhangi bir kamu kurumunun resmi görüşü veya açıklaması niteliğinde değildir.
Hilal KOÇ- Eğitimci / Aile Danışmanı
admin
